Long Thành – TP HCM được đề xuất phát triển theo mô hình đô thị song sinh

Long Thành – TP HCM được đề xuất phát triển theo mô hình đô thị song sinh

Theo các chuyên gia quy hoạch, Long Thành (Đồng Nai) hoàn toàn có thể trở thành “Phố Đông mới” của TP HCM nếu được định hướng phát triển theo mô hình đô thị song sinh (twin city), với tầm nhìn liên kết vùng rõ ràng và cơ chế điều phối đủ mạnh.

Tại hội thảo “Thúc đẩy kết nối Long Thành – TP HCM” do báo Tuổi Trẻ tổ chức ngày 27/6, TS.KTS Hoàng Hữu Phê (Viện Kiến trúc Quốc gia) cho rằng Long Thành không nên chỉ được xem là đô thị vệ tinh, mà cần được xác lập vai trò như một đối tác chức năng ngang tầm với TP HCM. Mô hình này tương đồng với quan hệ giữa Phố Đông – Phố Tây của Thượng Hải, hay Thâm Quyến – Hong Kong.

Theo TS.KTS Hoàng Hữu Phê, mô hình thành phố song sinh dựa trên nguyên lý tăng trưởng cân bằng, trong đó hai đô thị hỗ trợ và bổ trợ lẫn nhau để giải quyết các bài toán chung về không gian, hạ tầng, dân số và chức năng kinh tế. Với cách tiếp cận này, TP HCM có thể giảm tải áp lực đô thị, trong khi Long Thành được trao cơ hội trở thành cực phát triển mới, giữ vai trò đối tác chiến lược thay vì chỉ “ăn theo” trung tâm cũ.

Cùng quan điểm, TS. Phạm Văn Đại, giảng viên Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, cho rằng nếu lấy sông Đồng Nai làm trục phát triển không gian vùng, Long Thành có thể được định hình tương tự Phố Đông của Thượng Hải – nơi từng được quy hoạch như đối trọng với Phố Tây dọc sông Hoàng Phố. Đây là cách tiếp cận giúp tái cấu trúc không gian phát triển đô thị theo hướng đa trung tâm.

Với quy mô dân số hơn 10 triệu người, TP HCM đang dần cạn dư địa phát triển trong nội đô, buộc phải tìm kiếm một không gian đủ lớn, đủ liên kết và đủ cơ chế để chia sẻ vai trò tăng trưởng. Trong bối cảnh đó, Long Thành – nơi đặt sân bay quốc tế lớn nhất cả nước – cùng với Nhơn Trạch, khu vực giáp TP Thủ Đức, đang nổi lên như lựa chọn phù hợp nhờ quỹ đất dồi dào và khả năng kết nối thuận lợi với cảng Cái Mép – Thị Vải, hệ thống cao tốc và các tuyến vành đai.

Ở góc độ phát triển vùng, ông Trương Minh Huy Vũ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TP HCM, nhận định Long Thành không chỉ là cửa ngõ hàng không quốc gia mà còn hội tụ đầy đủ điều kiện để trở thành trung tâm hậu cần, công nghiệp và thương mại quốc tế. Khu vực này có lợi thế lớn về quỹ đất, vị trí chiến lược gần cụm cảng nước sâu Cái Mép – Thị Vải, kết nối trực tiếp với cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu, TP HCM – Long Thành – Dầu Giây, cùng các tuyến vành đai 3 và 4 đang được triển khai.

Theo ông Vũ, nếu đề án khu thương mại tự do quy mô khoảng 8.300 ha được triển khai đúng định hướng, Long Thành có thể trở thành “phòng thí nghiệm thể chế”, thu hút dòng vốn chiến lược vào các lĩnh vực công nghệ cao, logistics và dịch vụ quốc tế. Đây cũng là những chức năng mà TP HCM đang có nhu cầu giãn ra khu vực lân cận nhưng gặp hạn chế về quỹ đất và cơ chế đặc thù.

Mối liên kết chiến lược giữa TP HCM và Long Thành, theo ông Vũ, không chỉ giúp hình thành cấu trúc phát triển đa trung tâm mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh của toàn vùng, phù hợp với xu hướng phát triển megaregion (siêu vùng đô thị) đang diễn ra mạnh mẽ tại châu Á.

Thông tin về định hướng phát triển địa phương, ông Huỳnh Tấn Lộc, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Đồng Nai, cho biết tỉnh xác định hạ tầng giao thông và chuyển đổi số là hai trụ cột chiến lược. Hàng loạt dự án trọng điểm đang được đẩy nhanh tiến độ như cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu, Dầu Giây – Phan Thiết, Bến Lức – Long Thành, cùng các tuyến vành đai 3 và 4 nhằm tăng cường kết nối trực tiếp với TP HCM và vùng kinh tế phía Nam.

Bên cạnh đó, Đồng Nai định hướng phát triển giao thông công cộng theo mô hình TOD, kết nối metro và đường sắt từ Long Thành đến TP HCM – Biên Hòa – Thủ Đức, đồng thời xây dựng hệ thống logistics đa phương thức phục vụ sân bay Long Thành. Đáng chú ý, tỉnh đang quy hoạch đô thị sân bay Long Thành với vùng lõi là khu thương mại tự do rộng hơn 8.000 ha.

“Mục tiêu của chúng tôi là xây dựng Long Thành không chỉ là sân bay hiện đại, mà là đô thị sân bay thế hệ mới, hình thành cặp đô thị song sinh với TP HCM để cùng chia sẻ và lan tỏa động lực phát triển toàn vùng,” ông Lộc nhấn mạnh.

Tuy nhiên, để mô hình đô thị song sinh trở thành hiện thực, các chuyên gia cho rằng cần giải quyết đồng thời nhiều thách thức. Trước hết là đầu tư mạnh mẽ cho hạ tầng liên kết vùng, đặc biệt là các tuyến metro và đường sắt đô thị kết nối TP Thủ Đức với sân bay Long Thành, đảm bảo dòng chảy hành khách, lao động và hàng hóa thông suốt.

Bên cạnh đó, việc đẩy nhanh các tuyến cao tốc, vành đai, cầu Cát Lái và phát triển hạ tầng xã hội tại khu vực Long Thành – Nhơn Trạch là điều kiện tiên quyết để tránh tình trạng phát triển lệch pha giữa hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng dịch vụ. Quan trọng hơn, cần thiết lập một cơ chế điều phối vùng đủ mạnh, có sự tham gia của Chính phủ, TP HCM và Đồng Nai nhằm đảm bảo quy hoạch liên thông, hạn chế xung đột lợi ích và chồng chéo chức năng.

Giới chuyên gia cũng đề xuất mở rộng phạm vi áp dụng các cơ chế đặc thù theo Nghị quyết 98 của TP HCM sang khu vực Đồng Nai, đặc biệt với các dự án liên kết vùng. Việc xây dựng chính sách ở tầm vùng thay vì chia cắt theo địa giới hành chính sẽ giúp mô hình twin city phát huy đúng tiềm năng, tránh kịch bản phát triển mất cân đối giữa hai cực đô thị.

Theo đánh giá chung, nếu được tổ chức và đầu tư bài bản, Long Thành – TP HCM có thể trở thành cặp đô thị song sinh đầu tiên của Việt Nam, hình thành một đại đô thị kết nối sân bay – cảng biển – trung tâm tài chính, góp phần đưa vùng Đông Nam Bộ vươn lên trở thành cực tăng trưởng chiến lược của cả nước.